İllegal bir silahlı örgütün barış sürecine girmesi, sadece silahların susması anlamına gelmez.
Asıl zor olan, yıllarca dağda ya da çatışma ortamında yaşamış insanların yeniden sivil hayata nasıl döneceğidir.
Bu nedenle uluslararası barış süreçlerinde en kritik aşamalardan biri, eski örgüt mensuplarının topluma yeniden kazandırılmasıdır.
Birleşmiş Milletler’in “DDR/ Silahsızlanma, Terhis ve Yeniden Entegrasyon” adını verdiği model, bugün dünyanın birçok çatışma sonrası bölgesinde uygulanıyor.
Amaç, yalnızca silahları toplamak değil, yeniden silaha sarılma ihtimalini ortadan kaldıracak sosyal, ekonomik ve siyasi zemini oluşturmak…
Bugün PKK mensuplarının Irak’ın Süleymaniye bölgesinde yerleşik hayata geçirileceğine ilişkin iddialar medyada yer alıyor. Henüz resmi ayrıntılar netleşmiş olmasa da, benzer uygulamalar dünya tarihinde ilk kez gündeme gelmiyor. Bazı örnekler verelim:
KAMPLARDAN KOOPERATİFLERE
En bilinen örneklerden biri Kolombiya…
2016 yılında FARC ile yapılan barış anlaşmasının ardından yaklaşık 13 bin örgüt mensubu önce devletin oluşturduğu geçici kamplara yerleştirildi.
Bu kamplar yalnızca silah teslim edilen yerler değil, yeni hayatın başlangıç noktasıydı.
Daha sonra eski gerillaların önemli bölümü aynı bölgelerde yaşamayı sürdürdü. Tarım kooperatifleri kurdular, üretime katıldılar, bazıları yasal siyasete geçti.
Elbette süreç tamamen sorunsuz işlemedi; örgüte geri dönenler de oldu. Ancak temel ilke değişmedi: Eski savaşçılar bir anda toplumun içine bırakılmadı, kontrollü bir geçiş süreci oluşturuldu…
AYNI MAHALLEDE YENİ HAYAT
1998 tarihli “Hayırlı Cuma Anlaşması” sonrasında IRA mensupları ülkeyi terk etmedi. Çoğu Belfast ve Derry gibi kentlerde yıllardır yaşadığı mahallelere döndü.
Kimileri belediye meclislerinde görev aldı, kimileri sivil toplum kuruluşlarında çalıştı, bazıları ise siyasete girerek parlamentoya kadar yükseldi.
Burada dikkat çekici olan, eski örgüt mensuplarının toplumdan tamamen koparılmamasıydı. Barışın kalıcı olabilmesi için sosyal ilişkilerin yeniden kurulması hedeflendi…
NEPAL VE EL SALVADOR
Nepal’de Maoist gerillalar uzun süre BM gözetimindeki kamplarda tutuldu. Bir bölümü daha sonra orduya katıldı, diğerleri ise sivil yaşama döndü. Üst düzey kadroların önemli kısmı siyaset yapmaya başladı ve ülke yönetiminde görev aldı.
El Salvador’da ise FMLN gerillaları silah bıraktıktan sonra eski faaliyet gösterdikleri bölgelerde yaşamaya devam etti. Örgüt zamanla yasal bir siyasi partiye dönüştü ve seçimlere katıldı. Bir dönem devlet başkanını bile çıkardı.
Her iki örnekte temel tercih, eski savaşçıları toplumun dışına itmek değil, yeni siyasal düzenin içine çekmek oldu…
ENDONEZYA VE AFRİKA DENEYİMLERİ
2005 yılında Endonezya’nın Aceh bölgesinde imzalanan barış anlaşması sonrasında GAM örgütünün mensupları bölgeden çıkarılmadı. Büyük bölümü Aceh’te yaşamaya devam etti. Eski komutanların bir kısmı yerel yönetimlerde görev aldı.
Mozambik ve Angola gibi Afrika ülkelerinde ise farklı bir yöntem uygulandı. Bazı eski komutanlar, yeniden silahlı yapılanmayı önlemek amacıyla belirli bölgelerde gözetim altında yaşamaya yönlendirildi. Kimilerine arazi verildi, meslek edindirme programları hazırlandı, ekonomik destek sağlandı.
Yani dünyadaki uygulamalar tek tip değil. Ancak ortak amaç aynı: Silahlı kimliğin yerini sivil kimliğin almasını sağlamak…
ASIL SINAV YERLEŞİM DEĞİL
Dünya deneyimleri gösteriyor ki barış süreçlerinin başarısı, eski örgüt mensuplarının hangi şehirde yaşayacağından çok, nasıl bir geleceğe sahip olacaklarına bağlı…
Bir kişinin Süleymaniye’de, Belfast’ta ya da Bogota yakınlarında yaşaması tek başına barışı garanti etmez.
Kalıcı barışı sağlayan hukuki statünün netleşmesi, ekonomik hayata katılımın sağlanması, güvenlik mekanizmalarının işlemesi ve toplumun bu dönüşümü kabul edebilmesi…
Bu nedenle çözüm süreçlerinin en kritik sorusu, “Eski örgüt mensupları nerede yaşayacak” değildir.
Asıl soru şudur:
Silahlı geçmişin ardından onları yeniden toplumun sıradan bireyleri haline getirecek siyasi ve toplumsal düzen kurulabilecek mi?
Dünya deneyimi gösteriyor ki barış, silahların sustuğu gün değil, eski gerillaların artık savaşçı olarak görülmediği gün kalıcı hale geliyor…
Odatv.com
