NASA’nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi, gökbilim dünyasında dikkat çeken son derece nadir bir olaya ışık tuttu. Bir galaksinin merkezinden on binlerce ışık yılı uzakta bulunan süper kütleli kara deliğin, yakınından geçen bir yıldızı parçalayarak olağanüstü büyüklükte bir parlama oluşturduğu belirlendi.
Maryland Üniversitesi ve NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi’nden Robert Stein liderliğindeki araştırmanın sonuçları The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlandı.
YAPAY ZEKÂ 500 BİN PARLAMA ARASINDAN BULDU
Olayın ilk izleri Kasım 2025’te Palomar Gözlemevi’ndeki Zwicky Geçici Tesisi tarafından tespit edildi. Dünya’dan yaklaşık 750 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir galakside meydana gelen sıra dışı parlama, her gece yaklaşık 500 bin ışık değişimini inceleyen yapay zekâ sistemi tarafından fark edildi.
İncelemeler sonucunda olayın, bir yıldızın kara deliğe fazla yaklaşması nedeniyle güçlü kütle çekiminin etkisiyle parçalandığı “gelgit bozulma olayı” olduğu sonucuna varıldı.
10 MİLYAR GÜNEŞ KADAR PARLADI
Yıldızı parçalayan kara deliğin kütlesinin Güneş’in yaklaşık 1 milyon katı olduğu hesaplandı. Yıldızdan kopan ve kara deliğin çevresinde aşırı derecede ısınan maddeler, devasa bir ışık patlamasına yol açtı.
Parlamanın zirve yaptığı dönemde yaklaşık 10 milyar Güneş’in toplam parlaklığına ulaştığı ve birkaç ay boyunca morötesi ışıkta içinde bulunduğu galaksinin tamamından daha parlak göründüğü belirtildi.
Swift’in gözlemlerinde parlamanın sıcaklığı yaklaşık 30 bin santigrat derece olarak ölçüldü.
MERKEZDEN 30 BİN IŞIK YILI UZAKTA
Keşfi sıra dışı hale getiren en önemli ayrıntı ise kara deliğin konumu oldu. Süper kütleli kara deliklere genellikle galaksilerin merkezlerinde rastlanırken bu kara deliğin galaksi çekirdeğinden 30 bin ışık yılından daha uzakta bulunduğu tespit edildi.
Araştırmacılar bu nedenle cismi “gezgin” veya “yetim” kara delik olarak nitelendiriyor.
KARA DELİK ORAYA NASIL GELDİ?
Bilim insanları iki ihtimal üzerinde duruyor. İlk senaryoya göre geçmişte birden fazla galaksinin birleşmesi sırasında yaşanan kütle çekimsel etkileşim, kara deliği galaksinin dış bölgelerine savurmuş olabilir.
Diğer ihtimal ise küçük bir cüce galaksinin daha büyük galaksiyle halen birleşiyor olması. Buna göre yıldızı parçalayan kara delik, söz konusu cüce galaksinin merkezinden gelmiş olabilir.
Yeni nesil gözlemevlerinden elde edilecek verilerle benzer “gezgin” kara deliklerin aranması ve bu cisimlerin evrende ne kadar yaygın olduğunun ortaya çıkarılması hedefleniyor.
